Nơi nào có xăng dầu, dung môi, hóa chất dễ cháy hoặc bột có khả năng cháy, nơi đó có nguy cơ phát sinh tĩnh điện. Nhiều nhà máy chưa rõ khu vực nào của mình cần kiểm soát và nên chọn giải pháp nối đất nào. Bài viết này trả lời đúng hai câu hỏi đó.
Vì sao cần kiểm soát tĩnh điện trong nhà máy?
Tĩnh điện phát sinh trong những hoạt động nào?
Tĩnh điện sinh ra khi vật liệu chuyển động và cọ xát với nhau. Trong nhà máy, việc này diễn ra mỗi ngày: chất lỏng chảy trong đường ống, qua bơm và bộ lọc; bột rơi qua máng, được vận chuyển, nghiền và trộn; khuấy trộn, pha chế và sang chiết giữa các thùng chứa.
Điện tích sinh ra không tự mất đi ngay: nếu thiết bị không có đường dẫn xuống đất, nó bám trên bề mặt và thành thiết bị, tích dần theo thời gian làm việc.
Khi nào tĩnh điện có thể gây cháy?
Điện tích tích lại nhiều sẽ tìm cách thoát ra. Cách thoát nguy hiểm nhất là phóng thành tia lửa sang vật ở gần. Tia lửa có thể gây cháy nếu đủ năng lượng và gặp môi trường dễ cháy trong điều kiện thích hợp.
Nguy cơ nằm ở chỗ điện tích không có đường thoát an toàn, trong khi xung quanh có vật liệu dễ cháy. Nối đất là một biện pháp kiểm soát tĩnh điện, giúp hạn chế tích điện trên các đối tượng dẫn điện phù hợp.
Giải pháp nối đất tĩnh điện cho từng khu vực
Khu vực xuất nhập xăng dầu
Đối tượng cần kiểm soát ở đây là xe bồn và toa bồn. Điện tích có thể tích tụ trên thân xe nếu không có kết nối nối đất phù hợp, trong khi lốp xe ngăn điện tích thoát xuống mặt đất.
Giải pháp là tạo kết nối nối đất cho thân xe ngay tại giàn xuất nhập, trước khi bơm chuyển bắt đầu. Kết nối đó cần được kiểm tra trạng thái trong suốt quá trình bơm, vì nếu mất kết nối giữa chừng, điện tích lại tích lên mà không ai hay biết.
Xem thêm: Nối đất chống tĩnh điện cho xe bồn khi xuất nhập xăng dầu, hóa chất
Khu vực sang chiết và phối trộn hóa chất
Đối tượng cần kiểm soát gồm vật chứa nguồn, vật chứa đích và thiết bị bơm chuyển đi kèm. Cả ba đều có thể tích điện trong lúc sang chiết.
Giải pháp là nối đất cho các vật chứa bằng kim loại và liên kết chúng với nhau, để các vật không chênh lệch điện thế và điện tích có đường thoát xuống đất. Cách làm này chỉ áp dụng cho vật chứa kim loại hoặc vật chứa được chế tạo để dẫn điện. Với thùng nhựa thông thường, gắn kẹp lên thành thùng không đưa được điện tích ra ngoài.
Khu vực nạp xả và xử lý bột có khả năng cháy
Đối tượng cần kiểm soát là thiết bị trên dây chuyền và loại bao đang dùng để nạp, xả nguyên liệu.
Thiết bị kim loại cần có kết nối nối đất tại vị trí lắp đặt và các đoạn nối giữa thiết bị. Riêng bao FIBC loại C là trường hợp đặc biệt: bao có các thành phần dẫn điện và cần được nối đất theo hướng dẫn của nhà sản xuất, nên yêu cầu kiểm soát là kiểm tra đường dẫn điện qua chính chiếc bao, khác với thiết bị kim loại. Giải pháp cho điểm nạp xả phải chọn theo đúng đối tượng đang dùng.
Hoạt động khai thác và chế biến trong ngành mỏ
Ở ngành mỏ, các hoạt động bề mặt như cấp phát nhiên liệu, lưu chứa dầu và chế biến khoáng sản cũng có điểm phát sinh tĩnh điện tương tự nhà máy thông thường. Trước khi đề xuất giải pháp, cần xác định rõ môi trường, vật liệu và thiết bị tại từng điểm.
Cần phân biệt mặt bằng mỏ với hầm lò: thiết bị dùng cho khu vực bề mặt không mặc nhiên dùng được trong hầm lò, vì hầm lò có yêu cầu chứng nhận riêng và khắt khe hơn. Bài viết này chỉ đề cập phạm vi bề mặt.
Chọn thiết bị nối đất tĩnh điện như thế nào?
Bộ dây và kẹp nối đất
Đây là mức cơ bản nhất: một bộ gồm kẹp nối đất, cáp và có thể kèm cuộn thu hồi cáp. Bộ này tạo ra đường dẫn cho điện tích, nhưng bản thân nó không cho biết kết nối có đạt hay không. Người sử dụng phải tự kiểm tra kết nối theo quy trình riêng, ví dụ đo kiểm tra định kỳ.
Thiết bị có đèn báo trạng thái
Mức này bổ sung khả năng tự kiểm tra kết nối. Thiết bị theo dõi trạng thái của vòng nối đất và báo bằng đèn ngay tại điểm làm việc. Đèn báo giúp nhận biết trạng thái kết nối trong phạm vi chức năng kiểm tra của thiết bị. Giới hạn của mức này: thiết bị chỉ báo trạng thái, không tự dừng quá trình khi kết nối không đạt.
Xem thêm: Khi nào cần hệ thống giám sát nối đất chống tĩnh điện?
Hệ thống giám sát có liên động
Ngoài theo dõi kết nối liên tục, hệ thống còn nối với bơm, van hoặc hệ thống điều khiển của quá trình. Hệ thống cung cấp tín hiệu ngăn khởi động hoặc yêu cầu dừng theo thiết kế tích hợp.
Riêng khả năng xác minh điểm nối đất có phải đất thật hay không thì tùy thuộc vào từng model cụ thể, cần kiểm tra theo đúng thiết bị được chọn.
| Mức thiết bị | Cách biết kết nối có đạt | Liên động với quá trình | Phù hợp khi |
|---|---|---|---|
| Bộ dây và kẹp nối đất | Người sử dụng tự kiểm tra | Không | Yêu cầu kiểm soát cơ bản, có quy trình kiểm tra riêng |
| Thiết bị có đèn báo trạng thái | Đèn báo ngay tại điểm làm việc | Không | Cần biết trạng thái kết nối ngay khi làm việc |
| Hệ thống giám sát có liên động | Theo dõi liên tục, báo trạng thái | Có | Quá trình không được chạy khi kết nối chưa đạt |
Trả lời thắc mắc về nối đất tĩnh điện
Gắn kẹp lên thiết bị đã có nghĩa là nối đất đạt yêu cầu chưa?
Chưa chắc. Gắn kẹp mới là tạo điểm tiếp xúc. Kết nối có đạt hay không còn phụ thuộc vào việc kẹp bám vào phần kim loại sạch hay đang kẹp lên sơn, gỉ sét, cặn bẩn, và điểm nối đất ở đầu kia có đạt yêu cầu hay không. Gắn kẹp xong vẫn cần kiểm tra kết nối, bằng đo kiểm tra hoặc thiết bị có chức năng tự kiểm tra.
Kẹp nối đất vào thùng nhựa có tác dụng không?
Không. Nhựa thông thường không dẫn điện, nên điện tích bên trong thùng không qua được thành thùng để tới kẹp. Nối đất chỉ có ý nghĩa với vật chứa bằng kim loại, hoặc vật chứa được chế tạo bằng vật liệu dẫn điện cho mục đích này. Vật chứa bằng nhựa cần đánh giá theo cách khác, tùy vật liệu và công đoạn.
Nối đất có loại bỏ hoàn toàn nguy cơ cháy nổ không?
Không. Nối đất phù hợp giúp giảm nguy cơ phóng tia lửa từ các vật dẫn bị tích điện. Nhưng nguy cơ cháy nổ còn phụ thuộc thông gió, các nguồn lửa khác, phân vùng nguy hiểm và quy trình vận hành. Nối đất cần được xem xét cùng các biện pháp an toàn khác theo đánh giá nguy cơ của cơ sở.
Mọi vị trí đều cần hệ thống giám sát hay không?
Không nhất thiết. Vị trí có yêu cầu kiểm soát cơ bản và quy trình kiểm tra kết nối rõ ràng thì bộ dây và kẹp có thể đáp ứng. Hệ thống giám sát trở nên cần thiết khi nhà máy cần biết trạng thái kết nối ngay lúc làm việc, hoặc yêu cầu quá trình không được vận hành khi kết nối chưa đạt.
TVPE tư vấn lựa chọn giải pháp theo ứng dụng
TVPE hỗ trợ lựa chọn thiết bị nối đất chống tĩnh điện theo ứng dụng. Khách hàng vui lòng cung cấp vật liệu, công đoạn, thiết bị cần nối đất và điều kiện môi trường để được tư vấn.
Website: https://tvpe.vn/ — Hotline đặt hàng: 0937.366889
