Xăng dầu được bơm chuyển mỗi ngày ở lưu lượng lớn, và mỗi lần bơm chuyển là một lần tĩnh điện phát sinh. Nhiều cơ sở chỉ chú ý nối đất cho xe bồn, trong khi toa bồn, điểm sang chiết và điểm cấp phát cũng tích điện không kém. Bài viết chỉ rõ tĩnh điện phát sinh ở đâu, mỗi ứng dụng cần giải pháp gì, và kết nối phải được duy trì, kiểm tra ra sao trong nối đất tĩnh điện trong ngành dầu khí.

Những điểm phát sinh tĩnh điện trong cơ sở dầu khí

Xuất nhập và bơm chuyển xăng dầu ở lưu lượng lớn

Điện tích hình thành mỗi khi chất lỏng chảy trong đường ống, qua bơm và bộ lọc. Xăng dầu dẫn điện kém nên tích điện nhanh, nhất là khi qua bộ lọc tinh hoặc ở lưu lượng lớn. Điện tích theo dòng chảy dồn lên bồn chứa, thân xe và thiết bị trên tuyến.

Lưu chứa, sang chiết tại kho và trạm

Tại kho và trạm, xăng dầu được rót sang phuy, bồn trung gian và lấy mẫu, đo mức ngay trên nóc bồn. Mỗi thao tác rót, khuấy, lấy mẫu đều phát sinh điện tích, trong khi người thao tác đứng ngay tại vùng hơi xăng dầu quanh miệng bồn.

Cấp phát nhiên liệu cho phương tiện, thiết bị trong cơ sở

Điểm cấp phát nội bộ cho xe nâng, máy phát và phương tiện thường bị xem nhẹ vì quy mô nhỏ. Bản chất vẫn là bơm chuyển chất lỏng dễ cháy qua ống và vòi cấp, nên tĩnh điện vẫn phát sinh như ở giàn xuất nhập.

Giải pháp theo từng ứng dụng trong ngành dầu khí

Xe bồn tại giàn xuất nhập

Đối tượng là thân xe bồn. Lốp cao su cách điện thân xe khỏi mặt đất, nên khi chưa nối đất, điện tích dồn lên thân xe rất nhanh: theo tài liệu của hãng, xe bồn đang nạp có thể đạt 10.000–30.000 V chỉ trong 15–50 giây. Giải pháp là tạo kết nối nối đất cho thân xe về điểm đất của giàn trước khi bơm chuyển bắt đầu. Kết nối phải được kiểm tra trạng thái suốt quá trình bơm: mất kết nối giữa chừng, điện tích lại tích lên mà không ai hay biết.

Xem thêm: Nối đất chống tĩnh điện cho xe bồn khi xuất nhập xăng dầu, hóa chất

Toa bồn đường sắt tại điểm xuất nhập

Đối tượng là thân toa bồn. Nhiều người nghĩ toa đã nối đất qua đường ray, nhưng đường ray không phải đường về đất đáng tin cậy: giữa thân toa và bộ phận chạy có chi tiết không dẫn điện như ổ trục, đệm mòn (theo NFPA 77). Giải pháp là tạo kết nối nối đất cho thân toa tại điểm xuất nhập, tương tự xe bồn, và kiểm tra trạng thái kết nối suốt quá trình bơm chuyển.

Kho chứa và điểm sang chiết phuy, bồn

Đối tượng gồm bồn chứa cố định, phuy kim loại và thiết bị bơm chuyển. Bồn và thiết bị kim loại cần có kết nối nối đất tại vị trí lắp đặt. Khi sang chiết, vật chứa nguồn, vật chứa đích và thiết bị bơm phải liên kết đẳng thế với nhau và cùng nối đất, để không vật nào chênh lệch điện thế. Cách làm này chỉ áp dụng cho vật chứa bằng kim loại hoặc được chế tạo để dẫn điện; với thùng nhựa thông thường, gắn kẹp lên thành thùng không đưa được điện tích ra ngoài.

Duy trì và kiểm tra kết nối tại cơ sở dầu khí

Những gì làm kết nối xuống cấp ngoài hiện trường

Điểm kẹp tại giàn xuất nhập và kho chứa làm việc ngoài trời, tiếp xúc dầu mỡ mỗi ngày. Sơn, gỉ sét, cặn sản phẩm bám trên bề mặt kim loại làm kẹp không chạm được tới kim loại nền. Răng kẹp mòn, cáp đứt ngầm và đầu nối lỏng cũng làm điện trở đường dẫn tăng dần mà mắt thường khó thấy.

Điểm nào cần giám sát liên tục và liên động ngắt bơm?

Tiêu chí nằm ở yêu cầu kiểm soát, không nằm ở quy mô cơ sở. Điểm nào chỉ cần biết kết nối có đạt tại lúc làm việc thì thiết bị có đèn báo có thể đáp ứng: đèn báo giúp nhận biết trạng thái kết nối trong phạm vi chức năng kiểm tra của thiết bị. Điểm nào yêu cầu quá trình không được chạy khi kết nối chưa đạt thì cần hệ thống giám sát liên tục có liên động, cung cấp tín hiệu ngăn khởi động hoặc yêu cầu dừng bơm theo thiết kế tích hợp. Với kết nối kim loại, ngưỡng 10 Ω trở xuống theo IEC TS 60079-32-1 và NFPA 77 là mốc thông dụng cho kết nối được giám sát; khả năng xác minh điểm nối đất có phải đất thật hay không tùy thuộc vào từng model.

Hồ sơ kiểm tra nối đất phục vụ quản lý an toàn của cơ sở

Mỗi lần kiểm tra định kỳ nên được ghi lại: vị trí, kết quả đo, tình trạng kẹp và cáp, người thực hiện. Hồ sơ giúp cơ sở phát hiện kết nối đang xuống cấp để xử lý sớm, và là căn cứ khi rà soát an toàn nội bộ hoặc có đoàn kiểm tra bên ngoài.

Xem thêm: Giải pháp kiểm soát tĩnh điện trong khu vực có nguy cơ cháy nổ

Trả lời thắc mắc about nối đất tĩnh điện trong ngành dầu khí

Cơ sở nhỏ có cần hệ thống giám sát không?

Không quyết định theo quy mô hay số lượt xe ra vào, mà theo yêu cầu kiểm soát. Nếu điểm xuất nhập có người phụ trách và quy trình kiểm tra kết nối trước mỗi lần bơm, bộ dây và kẹp hoặc thiết bị có đèn báo có thể đáp ứng. Hệ thống giám sát có liên động chỉ cần khi cơ sở yêu cầu quá trình không được vận hành nếu kết nối chưa đạt, hoặc khi không có người theo dõi tại điểm làm việc.

Xe bồn của đơn vị vận tải thuê ngoài thì ai chịu trách nhiệm nối đất?

Trách nhiệm tổ chức nối đất tại điểm xuất nhập thuộc về cơ sở quản lý điểm xuất nhập đó. Xe của đơn vị vận tải thuê ngoài, khi vào giàn của cơ sở, vẫn phải được nối đất và kiểm tra kết nối trước khi bơm chuyển, theo quy trình của cơ sở. Trách nhiệm này nên ghi rõ trong quy trình vận hành và thỏa thuận với đơn vị vận tải, tránh việc mỗi bên nghĩ bên kia đã làm.

Thiết bị lắp ngoài trời tại giàn xuất nhập cần lưu ý gì?

Thiết bị điện lắp trong khu vực có nguy cơ cháy nổ phải có chứng nhận phòng nổ phù hợp với phân vùng nguy hiểm tại vị trí lắp đặt. Ngoài trời còn thêm yêu cầu vỏ bảo vệ chống nước, chống bụi, chịu dầu mỡ và nắng mưa. Khi chọn thiết bị, cần đối chiếu chứng nhận của model cụ thể với phân vùng thực tế.

Nối đất có thay được các biện pháp an toàn khác của kho dầu không?

Không. Nối đất là một biện pháp kiểm soát tĩnh điện, giúp hạn chế tích điện trên các đối tượng dẫn điện phù hợp. An toàn kho dầu còn cần phân vùng nguy hiểm đúng, thông gió, kiểm soát các nguồn lửa khác, nối đất chống sét và quy trình vận hành. Các biện pháp bổ sung cho nhau theo đánh giá nguy cơ của cơ sở, không biện pháp nào thay thế hẳn biện pháp nào.

TVPE — đại diện chính hãng Newson Gale tại Việt Nam

Công ty CP Thiết bị Tân Việt Phát (TVPE) là đại diện chính hãng của Newson Gale (Anh) tại Việt Nam. TVPE chuyên về thiết bị an toàn cho khu vực có nguy cơ cháy nổ, trong đó nối đất chống tĩnh điện cho ngành dầu khí là một mảng chính. Thiết bị Newson Gale do TVPE cung cấp là hàng chính hãng, đầy đủ CO/CQ, cung cấp theo đơn đặt hàng. TVPE tư vấn chọn thiết bị theo ứng dụng thực tế tại từng cơ sở — điểm xuất nhập xe bồn, toa bồn, kho chứa hay điểm sang chiết — thay vì áp một giải pháp chung. Khách hàng vui lòng cung cấp vật liệu đang xuất nhập, công đoạn, thiết bị cần nối đất và điều kiện môi trường nơi lắp đặt. TVPE có văn phòng tại Vũng Tàu, Quảng Ninh và Hà Nội, giao hàng toàn quốc.

Website: https://tvpe.vn/ — Hotline đặt hàng: 0937.366889